Zo’n miljoen mensen in Nederland werken voor de overheid. Zij hebben een bijzondere positie in de samenleving, en kunnen daardoor interessant zijn voor criminelen.
Ambtenaren hebben soms toegang tot bepaalde plekken, systemen of informatie. Daardoor kunnen ze interessant zijn voor criminelen of voor mensen die voor een ander land werken. Voor deze partijen is bepaalde informatie soms goud waard.
Criminelen gebruiken soms legale bedrijven, diensten of regelingen voor illegale activiteiten. Dat heet ondermijning. Het begint vaak klein en lijkt onschuldig, maar het kan grote en schadelijke gevolgen hebben. Voor de betrokken ambtenaar, voor de overheid en uiteindelijk voor de samenleving.
Daarom is het goed om als ambtenaar alert te zijn op verdachte signalen. De signalen hieronder kunnen bij ondermijnende activiteiten horen. Herken je een signaal? Dat betekent niet direct dat er iets illegaals gebeurt. Vaak gaat het om een combinatie van meerdere signalen.
Klik op een signaal om er meer over te lezen.
Het is normaal dat mensen geïnteresseerd zijn in het werk dat je doet. En sommige functies of organisaties bij de overheid roepen ook nog eens extra reacties of vragen op. Maar komt er vanuit een onverwachte hoek ineens opvallend veel interesse? Wil iemand bijvoorbeeld veel weten of hele specifieke informatie over een bepaald proces of rondom een bepaald onderwerp? Dat kan een signaal zijn dat diegene niet alleen geïnteresseerd is, maar dat er andere belangen meespelen. Het lijkt misschien onschuldig om bepaalde informatie te delen, maar doe dit niet. Deel geen informatie over dossiers, processen en personen met onbekenden of met partijen buiten je organisatie.
Criminelen verzamelen stukjes informatie op verschillende plekken, waarmee ze uiteindelijk hun criminele puzzel kunnen leggen. Jouw stukje informatie kan ook goud waard zijn. Wees daarom altijd alert en vertrouw op je onderbuikgevoel bij vragen van buitenaf.
Natuurlijk help je elkaar op het werk. Maar soms kan een collega helpen met iets waartoe een ander bijvoorbeeld zelf niet bevoegd is. Dit kan de organisatie duur komen te staan.
Helaas komt het voor dat we ook in de overheid te maken hebben met mensen die niet eerlijk met de regels omgaan, bijvoorbeeld omdat ze zelf onder druk zijn gezet door een partij van buitenaf. Krijg je een verzoek van een collega om iets op te zoeken in systemen waar diegene zelf niet bij kan? Of om iets ‘even snel’ te regelen wat diegene om wat voor reden dan ook zelf niet kan? Wees dan alert en stel vragen, zeker als je het gevoel hebt dat er iets niet klopt.
Het lijkt vaak om iets onschuldigs te gaan, maar voor je het weet kun je klem komen te zitten in een crimineel circuit waarin jij ook gevaar loopt.
Ambtenaren zijn zich er niet altijd bewust van waar bepaalde informatie toe kan leiden. Geeft een medewerker van de overheid een kenteken of adres door terwijl dat niet de bedoeling is? Dat zou in extreme gevallen kunnen leiden tot een explosief aan iemands deur of een aanslag op een auto.
Krijg je uit onverwachte hoek een verzoek om informatie? Wees altijd terughoudend. Geef bepaalde informatie alleen als je zeker weet dat het om een rechtmatig verzoek gaat. Twijfel je? Overleg dan eerst met collega’s of een leidinggevende.
Werk je in bij de overheid en zie je iets verdachts?
Of bij een collega?
Maak een inschatting van hoe ernstig de situatie is. Daarna bepaal je wat je het beste kunt doen.
Hieronder zie je wat je kunt doen, afhankelijk van hoe ernstig de situatie is:
1. Laagste urgentie (bij ongewenst gedrag)
Wat zie of merk je?
-
Opvallend of ander gedrag, lichte afwijkingen
-
Twijfel, of het gevoel dat er iets niet klopt
Wat doe je?
-
Stel vragen (‘Waarom heb je dit nodig?’)
-
Spreek de collega of persoon direct aan
-
Bespreek met je leidinggevende
2. Verhoogde urgentie (bij ongepast gedrag)
Wat zie je?
-
Bewust regels omzeilen
-
Informatie delen zonder noodzaak
-
Iemand zet je onder druk om iets geheim te houden
Wat doe je?
-
Ga naar je leidinggevende
-
Neem contact op met een vertrouwenspersoon
-
Meld bij de integriteitscoördinator
3. Hoogste urgentie (bij mogelijk strafbaar gedrag)
Wat zie je?
-
Omkoping van jou of een collega
-
Bedreiging of afpersing van jou of een collega
-
Het lekken van vertrouwelijke informatie
Wat doe je?
-
Meld bij de beveiligingscoördinator (BVC) of beveiligingsautoriteit (BVA)
-
Meld via het meldpunt integriteit van jouw organisatie
-
Documenteer alles wat je hebt gezien of gehoord